هشدار کارشناسان درباره خطر کوله‌پشتی‌های سنگین

 

۸۸درصد دانش‌آموزان دچار دردهای قامتی هستند

 

قدس آنلاین/ مسعود حیدری معینی: یکی از وسایلی که دانش آموزان هر روز با خود حمل می‌کنند کوله پشتی است. نحوه حمل، نوع کیف، وزن کیف‌ها و مدت زمان حمل این کیف‌ها از مسایلی است که توجه پزشکان، والدین و معلمان و بویژه متخصصان تربیت بدنی و ورزش را به عنوان متولیان سلامت دانش آموزان به خود جلب کرده است.

حدود یک سال است روزنامه قدس در همین صفحه یادداشت‌ها و مطالبی را درباره آسیب‌های کوله‌ها و کیف‌های سنگین دانش آموزی می‌نویسد و خوشبختانه آموزش و پرورش نیز رویکرد جدیدی در این مورد نشان داده است.
در این گزارش به سراغ معاون تربیت بدنی وزارت آموزش و پرورش، یکی از نمایندگان مجلس و چند استاد دانشگاه و کار‌شناس رفته‌ایم تا راهکاری علمی برای حل این معضل بیابیم.

 آغاز تلاش‌ها در آموزش و پرورش
معاون تربیت بدنی و سلامت وزارت آموزش و پرورش در گفت‌وگو با قدس می‌گوید: با توجه به اهمیت موضوع سنگینی کوله‌های دانش آموزی، در جلسه شورای راهبردی آموزش و پرورش از استادان دانشگاه دعوت کردیم تا با همکاری وزارت بهداشت، کار‌ها را پیگیری و نتایج تحقیقات خود را در جمع شورای معاونین وزارت آموزش و پرورش ارایه دهند.
دکتر مهرزاد حمیدی با ارایه چند پیشنهاد تأکید می‌کند: خانواده‌ها از قرار دادن وسایل اضافی در کیف دانش آموزان خودداری کنند و در صورت امکان، کتاب‌های درسی که شمار صفحات بیشتری دارد در دو جلد چاپ شود. همچنین معلمان، دانش‌آموزان را تشویق کنند تا از دفتر‌های ۴۰ یا ۶۰برگ استفاده کنند و از طرفی تولید کنندگان نیز سعی در تولید این دفتر‌های کم حجم داشته باشند.
حمیدی از رسانه‌ها دعوت می‌کند، در این فرهنگ‌سازی، یعنی حمل کیف سبک توسط دانش آموزان، وزارت آموزش و پرورش را یاری دهند تا از بروز آسیب‌هایی که حمل کیف سنگین به دانش آموزان وارد می‌کند پیشگیری و فرهنگ استفاده از کیف سبک در بین دانش آموزان و افراد جامعه نهادینه شود.

 وزن استاندارد کوله‌پشتی
عضو کمیسیون آموزش مجلس در گفت‌وگو با خبرنگار ما می‌گوید: وقتی برای بازدید، وارد مدارس ژاپن می‌شوی متوجه کمد‌هایی خواهی شد که هرکدام متعلق به یک دانش آموز است و هر دانش آموز وسایلش را در این کمد‌ها نگهداری می‌کند و هیچ کیف و کتابی را به خانه نمی‌برد، چون تمام فعالیت‌های یاددهی و یادگیری در مدرسه انجام می‌شود.
ابوالقاسم خسروی سهل‌آبادی، تأکید می‌کند: آموزش و پرورش باید در تربیت دانش آموزان و حفظ سلامت آن‌ها ‌‌نهایت تلاش خود را به کار گیرد و صدمات این کیف‌های سنگین برای دانش آموزان دختر بیشتر است. چه لزومی دارد یک دانش‌آموز با کیف سنگین راه خانه تا مدرسه را طی کند؟
پروفسور نادر رهنما، استاد گروه آسیب‌شناسی ورزشی و حرکات اصلاحی دانشگاه اصفهان هم معتقد است: استفاده از کوله پشتی‌های سنگین به یک عادت تبدیل شده است و این عادت نادرست می‌تواند موجب تغییر در ساختار بدنی نوجوانان و بروز برخی مشکلات بیومکانیکی و فیزیولوژیکی شود. مشکلاتی مانند خمیدگی قدامی و جانبی ستون فقرات، کج پشتی، گردپشتی، خستگی بدنی زودرس، دردهای عضلانی- اسکلتی، کمردرد، شانه درد و تغییرات الگوی راه رفتن. وزن و شکل مناسب کوله پشتی، چگونگی حمل آن و نیز آثار فیزیولوژیکی ناشی از رعایت نشدن استانداردهای لازم از معضلاتی است که امروزه دانش آموزان با آن مواجه‌اند.
رهنما می‌گوید: روش‌های نامناسب حمل کیف‌های سنگین به طور مکرر می‌تواند سبب ایجاد عوارض جسمانی و تغییر شکل‌های اسکلتی نوجوانان و جوانان در حال رشد شود. استانداردهای جهانی وزن کوله پشتی را بین ۱۰ تا ۱۵ درصد وزن بدن دانش آموزان توصیه کرده‌اند، در حالی که تحقیقات و مطالعات نشان می‌دهد وزن کوله پشتی‌ها بسیار بالاتر از حد مجاز است.

 بروز کمردرد در دانش‌آموزان
رهنما می‌افزاید: محققان گزارش کرده‌اند حمل کوله پشتی‌های سنگین موجب بالا رفتن میزان کمر درد (۳۰ تا ۵۰ درصدی) در دانش آموزان می‌شود، به طوری که بعضی از مطالعات رقم بروز ۶۵ درصدی کمر درد را نیز گزارش کرده‌اند. نتیجه مطالعه‌ای که در سال ۲۰۱۴ انتشار یافت نشان می‌دهد در ۵۳۲ دانش آموزی که کوله پشتی حمل می‌کردند حدود ۳۱درصد آن‌ها کوله‌های بیش از حد نرمال داشتند. حدود ۸۸ درصد از این دانش‌آموزان درد در ناحیه گردن، شانه و پشت گزارش کردند. حدود ۳۶ درصد از آن‌ها دردهای عضلانی و اسکلتی‌شان را ناشی از حمل کوله‌پشتی‌های سنگین می‌دانستند.
درد کمر در ۳۶ درصد از این دانش آموزان مشاهده شده است. محققان توصیه کرده‌اند تمامی افرادی که به نحوی با حمل کیف‌های مدرسه‌ای ارتباط دارند شامل دانش‌آموزان، والدین، معلمان و مدیران مدارس باید برنامه‌های درسی را به گونه‌ای طراحی کنند که دانش آموزان مجبور نباشند هر روز کتاب‌های سنگین اضافی را حمل کنند تا از فشار ناشی از حمل کیف‌های سنگین بر دانش آموز کاسته شود. والدین نیز همه روزه آنچه که فرزندان در کیف‌هایشان حمل می‌کنند را مشاهده و کنترل و از حمل وسایل غیرضروری جلوگیری کنند.
از طرف دیگر، انجام مطالعاتی در جهت افزایش سهولت حمل کوله پشتی، اصلاح ارگونومیکی طرح کوله پشتی، کاهش خستگی و تنش‌های ناشی از حمل آن، بهینه ساختن شرایط ایمنی و راحتی برای دانش آموزان از اهمیت بالایی برخوردار است. جمع بندی تحقیقات انجام شده در دنیا خواستار توجه دقیق به سایز کیف مناسب، خالی کردن کیف از اقلام غیرضروری، قرار دادن بندهای کیف بر روی هر دو شانه و حمل کیف با وزنی کمتر از ۱۰ درصد وزن بدن دانش آموزان است.

مشخصات کیف مناسب برای مدرسه
رئیس هیات پزشکی ورزشی خراسان رضوی می‌گوید: بهتر است جنس کیف از برزنت باشد و تا حد ممکن لوازم فلزی کمتری در ساخت آن به کار رفته باشد و استفاده از نوار‌های شبرنگ برای دیده شدن دانش آموز در شب ضروری است. کیف‌های دو بند کوله‌ای بسیار مناسب هستند، به شرط اینکه کوله بین دو کتف قرار بگیرد و قسمت بالای آن زیر شانه باشد و به گردن برخورد نکند. قسمت پایین آن نیز از گودی کمر پایین‌تر نباشد، زیرا در این صورت فشار زیادی به شانه وارد می‌کند. پس همیشه باید بند‌های کوله برای قرارگیری مناسب آن تنظیم شده باشد. همچنین عرض هریک از بند‌ها کمتر از عرض یک شانه کودک باشد و به اندازه مناسب نرم و راحت باشد.
دکتر رضا گلدوزیان معتقد است: تعبیه جیب‌های بیشتر در کوله، امکان تفکیک نوشت افزار و چاشت و... را فراهم می‌کند. همچنین بهتر است در چیدمان کیف ابتدا کتاب‌های سنگین و سپس کتاب‌های سبک داخل کیف قرار داده شوند. وزن کیف‌های غیرکوله‌ای هم نباید از ۵ درصد وزن دانش آموز بیشتر باشد.

 کلاس اولی‌های مظلوم و بی‌زبان!
دکتر حسن دانشمندی نیز در گفت‌وگو با قدس در مورد تحقیقات انجام شده می‌گوید: کوله‌پشتی‌ها رایج‌ترین شکل از کیف‌های مورد استفاده دانش آموزان هستند که وزن را به طور یکنواخت در بدن توزیع می‌کنند. با این حال، وزن بیش از حد این کیف‌ها و همین طور نحوه استفاده نامناسب آن‌ها می‌تواند مشکلاتی را برای فرد به وجود آورد. وی می‌افزاید: آسیب‌های احتمالی می‌تواند در خلال حرکات رو به جلو و عقب یا خم شدن به طرفین ظاهر شود که با گذشت زمان، پیامدهای مانند گرد شدن شانه‌ها و افزایش میزان کیفوز پشتی را به دنبال خواهد داشت. حمل کیف‌های سنگین به بروز درد گردن، شانه و پشت نیز منجر می‌شود. ۸۷درصد دانش آموزان مقطع اول و چهارم ابتدایی کوله پشتی‌هایی با وزن بیش از ۱۰درصد وزن بدن حمل می‌کنند و دانش آموزان مقطع اول ابتدایی نسبت به دانش آموزان مقطع چهارم کیف‌های سنگین تری را حمل می‌کنند.
دانشمندی می‌گوید: موارد فوق در بررسی میزان استفاده از کوله پشتی‌های سنگین در بین دانش آموزان مقطع ابتدایی (ایران، ۲۰۱۵) به دست آمده است و این تحقیقات همچنان ادامه دارد و نتیجه آن برای ارایه راهکار‌های مؤثر در اختیار وزارت آموزش و پرورش قرار خواهد گرفت.

 تحقیقات جهانی درباره کوله‌های سنگین
وی همچنین تحقیقاتی انجام داده و اطلاعاتی را با عناوین زیر گردآوری کرده که شرح آن در گزارش بعدی به نظر خوانندگان عزیز خواهد رسید:
بررسی میزان وزن نسبی کوله پشتی در دانش آموزان مقطع ابتدایی و تأثیر سن و جنسیت بر آن (آمریکا، ۲۰۱۴)؛ بررسی عوامل تأثیرگذار بر گسترش کمردرد در بین دانش آموزان با تمرکز ویژه بر وزن کوله‌پشتی و روش‌های رفتن به مدرسه (هند، ۲۰۱۴)؛ تعیین تأثیر موقعیت قرارگیری‌کوله پشتی بر توزیع وزن بدن در حالت ایستاده در دانش‌آموزان (کره، ۲۰۱۵)؛ بررسی گسترش کمردرد و سایر مشکلات عضلانی اسکلتی دانش آموزان و رابطه آن با کیف‌های مورد استفاده (اوگاندا، ۲۰۱۴)؛ بررسی مشکلات بدنی و عوارض استفاده از کوله‌پشتی سنگین در دانش آموزان (هند، ۲۰۱۴)؛ بررسی تأثیرهای کیف سنگین و متغیر‌های مربوط به نیمکت و وضعیت بدنی و ارتباط آن‌ها با کمر درد در دانش‌آموزان (پاکستان، ۲۰۱۴) و ...
مهم‌ترین هدف این گزارش با ارایه تحقیقات انجام شده توسط دانشمندان ایرانی، سوق دادن جامعه برای فرهنگ‌سازی در استفاده از کیف سبک و از آن مهم‌تر ایجاد روند تحقیق و پژوهش در بین آحاد جامعه بخصوص جامعه فرهنگیان کشور است.